Từ những phòng thí nghiệm trong trường đại học, nhiều ý tưởng công nghệ của người Việt đang tìm đường bước vào đời sống. Trong hành trình ấy, những sáng kiến như Liên minh AI Âu Lạc và Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize đang góp phần tạo thêm động lực cho các nhà nghiên cứu Việt.
‘Kho báu’ trí tuệ Việt trên giảng đường
Không cần trực tiếp ra đồng, nông dân vẫn có thể theo dõi ruộng lúa qua điện thoại và nhận cảnh báo sâu bệnh nhờ Awarn – giải pháp kết hợp AI, IoT và thiết bị đo đạc do nhóm 4 sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội và Học viện Ngân hàng phát triển. Dự án từng được giới thiệu tại cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn do Trung ương Đoàn tổ chức.
AI đang được ngày càng nhiều các bạn trẻ ứng dụng vào nông nghiệp thông minh để gia tăng năng suất, hạn chế sâu bệnh.Awarn chỉ là một trong rất nhiều ý tưởng công nghệ của sinh viên Việt Nam. Nhìn rộng hơn, trong năm 2026, VietFuture Awards - giải thưởng thường niên do Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (Vinasa) tổ chức nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong sinh viên đã ghi nhận 190 dự án với 245 đề cử từ 36 trường đại học, cao đẳng.
Trước đó, Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên năm 2025 thu hút 628 đề tài từ 112 cơ sở giáo dục đại học, tăng so với 536 đề tài của 95 trường năm 2024. Những con số này cho thấy nguồn ý tưởng nghiên cứu dồi dào, đồng thời đặt ra bài toán làm thế nào để các công trình vượt khỏi khuôn khổ cuộc thi, trở thành sản phẩm tạo ra giá trị thực tiễn.
Giải thưởng công nghệ: Cầu nối đưa nghiên cứu ra thị trường
Nghị quyết 57-NQ/TW và 71-NQ/TW tạo thêm động lực phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân tài, khuyến khích thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, để biến ý tưởng thành sản phẩm, các nhóm nghiên cứu cần những sân chơi giúp thử nghiệm giải pháp, tiếp cận chuyên gia và kết nối với nhu cầu thực tế.
Tại Việt Nam, Viettel AI Race 2026 là một ví dụ về cách doanh nghiệp thúc đẩy ứng dụng AI thông qua cuộc thi công nghệ. Với các bài toán từ bản sao số 3D, tối ưu mô hình ngôn ngữ lớn đến truy xuất tri thức y tế, cuộc thi tạo điều kiện để đội thi tiếp cận dữ liệu thực tế và chuyên gia, qua đó hoàn thiện giải pháp.
Trong lĩnh vực bán dẫn, cuộc thi Thiết kế vi mạch cho đô thị thông minh do Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP HCM phối hợp cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia Việt Nam (NIC), Trung tâm nghiên cứu, đào tạo thiết kế vi mạch và trí tuệ nhân tạo Đà Nẵng (DSAC)… tổ chức đã góp phần phát hiện, bồi dưỡng nhân lực trẻ thông qua đào tạo, tiếp cận công cụ thiết kế và hướng dẫn từ chuyên gia doanh nghiệp. Năm 2025, dự án vi điều khiển RISC-V tích hợp mã hóa cứng, hướng tới tiết kiệm năng lượng của sinh viên Trường Đại học Công nghệ thông tin (ĐHQG TP.HCM) đã giành giải Nhất nhờ được đánh giá cao về khả năng ứng dụng và tiềm năng thương mại hóa. Những mô hình này cho thấy các cuộc thi có thể trở thành cầu nối giữa nghiên cứu và thực tiễn, đặc biệt khi kết hợp bài toán cụ thể với nguồn lực công nghệ và sự đồng hành của doanh nghiệp.
Giải nhất cuộc thi Thiết kế vi mạch cho đô thị thông minh lần 2 được trao cho thí sinh Trường Đại học Công nghệ Thông tin (ĐHQG TPHCM) - Ảnh: VGP/Nguyễn TrầnGiải thưởng Âu Lạc Grand Prize: Bệ phóng cho sản phẩm AI của người Việt
Tháng 6/2025, từ sáng kiến của Chủ tịch FPT Trương Gia Bình, Liên minh AI Âu Lạc được thành lập với hơn 20 thành viên đầu tiên, gồm doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức công nghệ. Liên minh hướng tới xây dựng cộng đồng AI mở, thúc đẩy nghiên cứu, chia sẻ tri thức và phát triển những sản phẩm AI do người Việt làm chủ.
Tiếp nối định hướng này, Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize được Liên minh khởi xướng, với sự bảo trợ của FPT. Giải thưởng trị giá 1 triệu USD dành cho sản phẩm AI xuất sắc do người Việt phát triển và làm chủ.
Khác với những cuộc thi dừng ở ý tưởng hay mô hình thử nghiệm, Âu Lạc Grand Prize tập trung vào các sản phẩm AI đã triển khai tại Việt Nam, chứng minh giá trị kinh tế - xã hội và có khả năng vận hành bền vững, mở rộng quy mô. Qua đó, giải thưởng thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu, đưa các giải pháp AI từ phòng thí nghiệm vào giải quyết những nhu cầu thực tế.
Bên cạnh đó, theo ông Bình, mục tiêu lớn nhất của giải thưởng không chỉ là tìm ra một sản phẩm xuất sắc, mà là thu hút hàng triệu người trẻ Việt Nam dấn thân nghiên cứu và phát triển AI. Giải thưởng được tổ chức trong ít nhất 3 năm nhằm tạo động lực lâu dài cho những người đã có sản phẩm và cả những nhóm đang bắt đầu hành trình nghiên cứu.
Chủ tịch FPT tin rằng, giải thưởng Âu Lạc Grand Prize sẽ góp phần thúc đẩy hàng triệu thanh niên Việt Nam tích cực nghiên cứu, phát triển công nghệ AI. Nguồn: FPT.Bởi vậy, bên cạnh phần thưởng 1 triệu USD, FPT cùng Liên minh AI Âu Lạc và các đối tác còn hỗ trợ cố vấn chiến lược, chuyên môn và kết nối thị trường quốc tế cho sản phẩm đoạt giải. Đó sẽ là những nguồn lực quan trọng giúp nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện công nghệ, mở rộng ứng dụng và phát triển sản phẩm.
Ngay mùa đầu tiên, giải thưởng đã thu hút hơn 400 lượt ghi danh, với 15 giải pháp được lựa chọn vào vòng sơ khảo. Các sản phẩm trải rộng từ y tế, pháp lý, tài chính đến tự động hóa nhà máy, tối ưu năng lượng và nghiên cứu khoa học.
Với FPT, bảo trợ Giải thưởng Âu Lạc còn là cách hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò chủ thể của đổi mới sáng tạo, đồng thời góp phần đưa các kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm.
Giá trị lâu dài của Liên minh AI Âu Lạc và Giải thưởng Âu Lạc vì thế không chỉ nằm ở một giải thưởng triệu USD, mà ở khả năng tạo ra thêm những nhà nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và sản phẩm AI Việt có sức cạnh tranh. Bằng việc đầu tư nguồn lực, kết nối nghiên cứu với thị trường và khuyến khích tinh thần làm chủ công nghệ, FPT đang góp phần biến trí tuệ Việt thành năng lực công nghệ quốc gia.