Khi thanh toán số ngày càng mở rộng kết nối, đặc biệt là các giao dịch xuyên biên giới, bảo đảm an toàn cho mỗi giao dịch trở thành yêu cầu song hành với tốc độ và sự tiện lợi. Tại Hội thảo “Kết nối thông minh - Kiến tạo hệ sinh thái số” thuộc chuỗi sự kiện Ngày thanh toán số Việt Nam diễn ra ngày 14/10, ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công nghệ kiêm Giám đốc Khối Dịch vụ công nghệ mới FPT IS, Tập đoàn FPT, đã chia sẻ góc nhìn về những nguy cơ tấn công, gian lận tinh vi trong thời kỳ AI, đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường năng lực phòng ngừa, đảm bảo an ninh mạng chủ động trên toàn hệ sinh thái tài chính.
Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Đồng Trưởng Ban tổ chức Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026 phát biểu khai mạc hội thảo (Ảnh: Báo Tiền phong)Ngày 14/10, tại Hà Nội, Hội thảo “Kết nối thông minh - Kiến tạo hệ sinh thái số” diễn ra trong khuôn khổ Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026, do Báo Tiền Phong và Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) đồng tổ chức, dưới sự chỉ đạo về nội dung của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Hội thảo tập trung thảo luận về xu hướng kết nối thanh toán số, phát triển hệ sinh thái giao dịch xuyên biên giới và yêu cầu bảo đảm an toàn trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ.
Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh mục tiêu xây dựng trải nghiệm thanh toán số xuyên suốt (Ảnh: Báo Tiền phong)Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nhấn mạnh thanh toán đang trở thành mạch kết nối các hoạt động của nền kinh tế số. Mục tiêu là xây dựng trải nghiệm thanh toán xuyên suốt, giảm thiểu tối đa các trở ngại trong giao dịch, giúp người dùng được định danh thuận tiện, thanh toán liền mạch, tiếp cận thông tin minh bạch và dễ dàng đối soát.
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong 8 tháng năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, với tổng giá trị hơn 260,6 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Riêng thanh toán qua mã QR đạt 311 triệu giao dịch, trị giá 274,2 nghìn tỷ đồng, tăng 25,85% về giá trị. Quy mô giao dịch ngày càng mở rộng cùng sự phát triển của các kết nối thanh toán xuyên biên giới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực phòng chống gian lận, bảo vệ dữ liệu và củng cố niềm tin của người dùng.
FPT đề xuất tăng cường bảo vệ thanh toán số từ người dùng đến toàn hệ sinh thái
Tham gia phiên thảo luận “Kết nối không biên giới – Bảo vệ không khoảng cách”, ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công nghệ kiêm Giám đốc Khối Dịch vụ công nghệ mới FPT IS, Tập đoàn FPT, cập nhật thông tin AI đang làm thay đổi đáng kể phương thức tấn công trong lĩnh vực thanh toán số. Công nghệ này vừa giúp tự động hóa quy trình, nâng cao hiệu quả vận hành, vừa có thể bị lợi dụng để tạo ra các hình thức giả mạo tinh vi, vượt qua những lớp kiểm soát và thao túng người dùng.
Ông Nguyễn Xuân Việt - FPT chia sẻ trong bối cảnh hiện nay, chúng ta cần nhiều lớp bảo vệ để ngăn chặn lừa đảo bằng AI (Ảnh: Báo Tiền phong)Theo ông Việt, các cuộc tấn công đang có xu hướng dịch chuyển từ việc khai thác lỗ hổng kỹ thuật của hệ thống sang nhắm trực tiếp vào con người. Với sự hỗ trợ của AI và deepfake, kẻ gian có thể giả danh cơ quan chức năng, tổ chức tài chính hoặc người quen để tạo dựng những tình huống đáng tin cậy, gây áp lực tâm lý khiến nạn nhân tự xác thực và chuyển tiền.
Bên cạnh đó, với thanh toán xuyên biên giới, nơi Việt Nam đã kết nối thanh toán QR song phương với sáu quốc gia và lượng giao dịch tăng nhiều lần chỉ sau một năm, rủi ro không chỉ nhân lên mà còn thay đổi về bản chất.
“AI xoá rào cản ngôn ngữ, giúp kẻ gian ở bất kỳ đâu lừa người Việt bằng tiếng Việt hoàn hảo; AI dò ra mắt xích xác thực yếu nhất trong mỗi hành lang thanh toán để mở tài khoản nhận tiền; và AI rút cửa sổ thu hồi từ giờ xuống phút. Kẻ lừa đảo hoạt động không biên giới, còn dữ liệu và hoạt động phòng chống gian lận của chúng ta thì vẫn dừng ở biên giới. Khoảng cách đó chính là thứ cần xóa bỏ”, ông Nguyễn Xuân Việt nhận định.
Trước thực tế đó, đại diện FPT chia các giải pháp bảo vệ thành ba nhóm: người dùng, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính, ngân hàng.
Với người dùng, ông nhấn mạnh nguyên tắc “3 Không”: không cài đặt ứng dụng ngoài các kho ứng dụng chính thức; không chuyển tiền khi bị thúc giục hoặc gây áp lực tâm lý; không bỏ qua cảnh báo của ngân hàng về tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận. Theo ông, khi đối tượng lừa đảo thao túng nạn nhân để tự xác thực và chuyển tiền, các hệ thống kỹ thuật khó có thể ngăn chặn hoàn toàn nếu người dùng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo. Vì vậy, việc chủ động dừng lại để kiểm tra thông tin, xác minh người nhận và đánh giá lại yêu cầu chuyển tiền có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế thiệt hại. Người dùng cần đặc biệt cảnh giác trước những yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, lời đề nghị cài đặt ứng dụng lạ hoặc cấp quyền điều khiển thiết bị cho người khác.
Đối với doanh nghiệp, bên cạnh đầu tư các giải pháp chống tấn công mạng, phishing và deepfake, ông Việt nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân. Dữ liệu bị lộ lọt có thể trở thành nguồn thông tin để tội phạm xây dựng các kịch bản lừa đảo có chủ đích, giả danh đối tác hoặc người có thẩm quyền, khiến nạn nhân khó phân biệt thật – giả hơn. Do đó, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ việc truy cập và sử dụng dữ liệu, bảo vệ các hệ thống kết nối, đồng thời xác minh độc lập những thay đổi liên quan đến thông tin tài khoản thụ hưởng và các yêu cầu giao dịch quan trọng.
Với ngân hàng và hệ thống tài chính, ông Việt khuyến nghị áp dụng mô hình Zero Trust - không mặc định tin tưởng bất kỳ ai, bất kỳ thiết bị nào - và điểm khởi đầu thực tế nhất là quản lý định danh và truy cập khách hàng (CIAM), ràng buộc tài khoản với thiết bị đã đăng ký, hướng tới xác thực không mật khẩu theo chuẩn FIDO2, ký giao dịch ngay sau khi xác thực để không ai có thể sửa nội dung lệnh. Thứ hai, để chống deepfake, các giải pháp xác thực sinh trắc học hiện mới được yêu cầu chống giả mạo trình diện (PAD) theo chuẩn quốc tế (ISO 30107-3 Level 2), trong khi thủ đoạn phổ biến hiện nay là đưa hình ảnh giả vào thẳng luồng dữ liệu sau ống kính; vì vậy cần bổ sung năng lực chống tấn công tiêm luồng (IAD) cùng cơ chế chứng thực thiết bị ở phía máy chủ. Thứ ba, ngân hàng nên xem xét tích hợp hoạt động giám sát an ninh mạng và giám sát gian lận theo mô hình Fraud SOC. Các vụ lừa đảo có thể bắt nguồn từ những sự cố an ninh mạng như tên miền giả mạo, mã độc hay rò rỉ dữ liệu, trước khi dẫn đến giao dịch gian lận. Vì vậy, việc kết nối dữ liệu và thống nhất quy trình xử lý giữa hai bộ phận sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả phát hiện, cảnh báo và phòng chống gian lận.
Ở cấp hệ sinh thái, đại diện FPT đề xuất mở rộng cảnh báo SIMO tới 100% khách hàng ngay tại bước chuyển tiền, triển khai xác nhận tên người thụ hưởng, và từng bước đưa SIMO thành hạ tầng dùng chung có khả năng liên thông với hệ thống tương tự của các đối tác thanh toán nước ngoài, trên nguyên tắc chỉ chia sẻ mã băm tài khoản và cờ rủi ro, không chia sẻ dữ liệu cá nhân. “Không một ngân hàng, một doanh nghiệp hay một quốc gia nào có thể tự mình chống gian lận trong thời đại AI. AI thắng từng bên lẻ, nhưng thua mạng lưới. An ninh thanh toán số phải được nhìn nhận như một hạ tầng dùng chung của cả hệ sinh thái”, ông Nguyễn Xuân Việt khẳng định.
“Chúng ta cần nhìn nhận an ninh thanh toán số không chỉ là trách nhiệm riêng của từng ngân hàng hay từng tổ chức, mà là một năng lực cần được xây dựng trên toàn hệ sinh thái”, ông Việt nhấn mạnh.
Từ kinh nghiệm đồng hành cùng ngành Tài chính – Ngân hàng trong quá trình chuyển đổi số, FPT định hướng phát triển các giải pháp bảo mật theo kiến trúc nhiều lớp, kết hợp bảo vệ định danh, ứng dụng, dữ liệu và hạ tầng với năng lực giám sát, phân tích hành vi và phát hiện gian lận. Cách tiếp cận này hướng tới việc đưa các tín hiệu rủi ro vào quá trình xử lý giao dịch, giúp tổ chức tài chính chủ động nhận diện nguy cơ thay vì chỉ phản ứng sau khi sự cố xảy ra.
Hội thảo “Kết nối thông minh - Kiến tạo hệ sinh thái số” nằm trong chuỗi chương trình Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026 (Ảnh: Báo Tiền phong)Với 30 năm đồng hành cùng ngành Tài chính - Ngân hàng Việt Nam trong hành trình chuyển đổi số, FPT am hiểu sâu sắc các bài toán đặc thù của ngành, đồng thời xác định an ninh mạng là một trong năm hướng công nghệ mũi nhọn chiến lược năm 2026. Thông qua đầu tư vào Cyber Security, phát triển hệ sinh thái giải pháp bảo mật Made by FPT và phát huy năng lực làm chủ công nghệ lõi, FPT đã và đang đồng hành cùng Chính phủ và doanh nghiệp xây dựng hạ tầng số an toàn, bảo vệ dữ liệu và củng cố niềm tin trong kỷ nguyên AI. FPT cam kết tiếp tục sát cánh cùng các tổ chức tài chính, ngân hàng kiến tạo hệ sinh thái thanh toán số thông minh hơn, an toàn hơn và vững vàng trước những rủi ro an ninh mạng ngày càng phức tạp.