Công nghệ lượng tử: Cuộc đua công nghệ cao mới và lời giải nhân tài của Việt Nam

Công nghệ lượng tử (Quantum) được dự báo sẽ tạo ra làn sóng chấn động mạnh mẽ hơn cả AI. Chỉ đạo mới nhất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về một Đề án mang tầm vóc chiến lược quốc gia đã thúc giục các doanh nghiệp tiên phong chủ động nhập cuộc, "trải thảm đỏ" đón làn sóng chất xám đỉnh cao trở về đất mẹ.

Khi thế giới vẫn chưa hết trầm trồ trước những bước tiến vũ bão của Trí tuệ nhân tạo (AI), các nhà hoạch định chiến lược và giới khoa học toàn cầu đã âm thầm dịch chuyển bàn cờ sang một tọa độ mới: Công nghệ lượng tử (Quantum Technology). Nếu AI thay đổi cách chúng ta tối ưu hóa dữ liệu, thì công nghệ lượng tử được dự báo sẽ tạo ra những làn sóng chấn động mang tính đảo lộn gấp nhiều lần, tái định hình hoàn toàn cấu trúc an ninh và kinh tế thế giới.

Giữa bối cảnh cuộc đua toàn cầu đang nóng lên từng ngày, Việt Nam đã phát đi tín hiệu nhập cuộc mạnh mẽ ở cấp cao nhất với chiến lược rõ ràng: Không thể chậm chân lần nữa. Và trong bước chuyển mình mang tính bước ngoặt ấy, những bước đi tiên phong đón đầu nhân tài của các tập đoàn công nghệ lớn đang trở thành đòn bẩy cốt lõi để hiện thực hóa khát vọng quốc gia.

Công nghệ lượng tử (Quantum) được dự báo sẽ tạo ra làn sóng chấn động mạnh mẽ hơn cả AI (ảnh minh hoạ).

Công nghệ lượng tử tác động có thể vượt cả trí tuệ nhân tạo

"Công nghệ lượng tử sẽ mở ra những cánh cửa mà ngay cả những siêu máy tính mạnh nhất hiện nay cũng phải mất hàng tỷ năm để giải mã. Đây không chỉ là bước tiến công nghệ, đây là sự thay đổi hoàn toàn luật chơi toàn cầu”, Dr. John Preskill, Giáo sư Vật lý lý thuyết tại Caltech, người đặt nền móng cho khái niệm "Tối ưu lượng tử" (Quantum Supremacy) nhận định.

Một bài toán tối ưu hóa chuỗi cung ứng phức tạp hoặc mô phỏng phân tử để chế tạo thuốc mới vốn ngốn của siêu máy tính truyền thống hàng nghìn năm, nay có thể được máy tính lượng tử xử lý trong vài phút. Tầm ảnh hưởng sâu rộng và có tính đảo lộn này chính là lý do vì sao Quantum được dự báo sẽ tạo ra làn sóng chấn động mạnh mẽ và triệt để hơn cả AI.

Không phải ngẫu nhiên mà các tập đoàn tư vấn và các quốc gia hàng đầu đang dồn tổng lực cho cuộc chạy đua lượng tử. Sức mạnh của máy tính lượng tử không tiến hóa theo cấp số cộng, mà nhảy vọt theo cấp số nhân nhờ vào các nguyên lý vật lý lượng tử (chồng chập và vướng víu lượng tử).

Theo báo cáo McKinsey Quantum Technology Monitor mới nhất, tổng vốn đầu tư công (ngân sách chính phủ) được cam kết trên toàn cầu cho công nghệ lượng tử đã chính thức vượt mốc 42 tỷ USD. Cuộc đua đang chứng kiến sự đầu tư lớn từ các cường quốc. Dẫn đầu là Trung Quốc với gói cam kết kỷ lục lên tới 15.3 tỷ USD, theo sát là Liên minh Châu Âu (EU) với tăng tốc hơn 8.4 tỷ USD và Hoa Kỳ với kế hoạch ngân sách gần 4 tỷ USD nhằm bảo vệ vị thế dẫn dắt công nghệ độc quyền. 

Việt Nam đưa công nghệ lượng tử lên nấc thang chiến lược, bài toán lớn: cần người tài

Tại Việt Nam, công nghệ lượng tử đã chính thức bước lên nấc thang chiến lược cao nhất của quốc gia. Ngày 21/5/2026, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì cuộc làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương để xem xét và cho chủ trương về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh”.

Tại cuộc họp mang tính lịch sử đối với nền khoa học nước nhà này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: Phải thống nhất nhận thức công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, là năng lực cạnh tranh cốt lõi của đất nước trong tương lai chứ không chỉ là nghiên cứu khoa học đơn thuần. Người đứng đầu Đảng và Nhà nước khẳng định: Với vị thế của người đi sau, Việt Nam phải chọn chiến lược "đi sau nhưng không đi chậm", tập trung đầu tư trọng tâm, trọng điểm để đáp ứng yêu cầu tự chủ chiến lược và an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của ngành này trên toàn thế giới chính là nhân lực. Lượng tử là một ngành khoa học cực khó, đòi hỏi sự giao thoa sâu sắc giữa vật lý lý thuyết, toán học cao cấp và khoa học máy tính. Để hiện thực hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc khẩn trương hoàn thiện đề án mang tầm vóc chiến lược, Việt Nam cần một chiến lược "đi tắt đón đầu" bằng cách thu hút nguồn chất xám đỉnh cao từ thế giới, đặc biệt là mạng lưới các chuyên gia, nhà khoa học người Việt ở nước ngoài – những người đã có thời gian dài cọ xát tại các trung tâm công nghệ lớn như Mỹ, Nhật Bản, châu Âu. Tri thức và lòng yêu nước của kiều bào chính là nguồn lực nội sinh vô giá để đưa công nghệ Việt tiến cùng nhịp với thế giới.

FPT trải thảm đỏ đón "đại bàng" lượng tử về tổ

Hiểu rõ sứ mệnh quốc gia và tính cấp bách của thời cuộc, Tập đoàn FPT đã chủ động tiên phong, không chỉ tìm kiếm giải pháp cho doanh nghiệp mà còn đồng hành xây dựng nền móng công nghệ lượng tử cho cả Việt Nam. Chiến lược này được hiện thực hóa bằng hai hành động cốt lõi: Thu hút hiền tài và Kiến tạo hạ tầng giáo dục.

Tháng 12/2025, FPT thành lập Viện Nghiên cứu Quantum AI & Cyber Security (QACI) do GS.TSKH Hồ Tú Bảo làm Giám đốc Khoa học và PGS.TS Ngô Xuân Bách làm Giám đốc Viện. QACI tập trung vào các hoạt động chính gồm nghiên cứu, phát triển giải pháp; đào tạo tiến sĩ, chuyên gia cấp cao và hợp tác quốc tế... Đây là một trong những trung tâm nghiên cứu lượng tử đầu tiên của doanh nghiệp Việt Nam tới thời điểm hiện tại, với mức đầu tư dự kiến lên đến 100 triệu USD từ FPT.

Bên cạnh việc xây dựng hạ tầng, FPT nhanh chóng chiêu mộ đưa về nước những nhân tài đỉnh cao. Mới đây, Tiến sĩ Võ Văn Tuấn - chuyên gia người Việt sở hữu hồ sơ học thuật cực kỳ ấn tượng trở về từ Nhật Bản gia nhập FPT với vai trò Giám đốc Quantum Lab. Anh tốt nghiệp Cử nhân, Thạc sĩ và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ ngành Kỹ thuật Thông tin và Truyền thông tại Đại học Tokyo - ngôi trường danh giá số một Nhật Bản, sau đó tiếp tục công tác với vai trò Nghiên cứu sinh hậu tiến sĩ (Postdoctoral Researcher) tại Đại học Kyoto.

Trước khi về đầu quân cho FPT vào tháng 3/2026, Tiến sĩ Võ Văn Tuấn đã là tác giả của hàng loạt công trình nghiên cứu đỉnh cao về Vật lý thống kê và Cơ học lượng tử, được đăng tải trên các tạp chí khoa học uy tín thế giới như Physical Review Letters (IF: 9.0) hay Physical Review Research. Đồng thời, anh cũng đang đóng vai trò Chuyên gia cho Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia Việt Nam. Chưa dừng lại ở đó, FPT cho biết đang tích cực kết nối, trao đổi để chào đón thêm các chuyên gia lượng tử hàng đầu người Việt từ Mỹ, Hàn Quốc… về nước cống hiến.

Tiến sĩ Võ Văn Tuấn - chuyên gia người Việt sở hữu hồ sơ học thuật cực kỳ ấn tượng trở về từ Nhật Bản gia nhập FPT với vai trò Giám đốc Quantum Lab.

Chia sẻ về lý do quyết định rời trung tâm công nghệ lớn của thế giới để trở về, Tiến sĩ Võ Văn Tuấn cho biết: “Công nghệ lượng tử không còn là câu chuyện quá sớm đối với Việt Nam. Nếu chúng ta đợi công nghệ này định hình xong xuôi trên thế giới mới bắt tay vào làm, khoảng cách sẽ là không thể san lấp. Lượng tử là một ngành khoa học cực khó và mới với cả thế giới, vì vậy nguồn lực lớn nhất để Việt Nam không đi sau chính là chất xám của mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt ở nước ngoài. Sau nhiều năm học tập và nghiên cứu tại Đại học Tokyo và Đại học Kyoto, tôi quyết định trở về vì nhận thấy làn sóng dịch chuyển nhân tài toàn cầu hướng về đất mẹ đang ở thời điểm chín muồi nhất. Để dòng chảy chất xám này thực sự tạo ra giá trị, chúng ta cần những bệ phóng doanh nghiệp đủ tầm vóc và quyết tâm. Tôi chọn FPT vì tìm thấy ở đây một tầm nhìn chiến lược dài hạn, cùng một không gian nghiên cứu tự do chuẩn quốc tế tại Viện Quantum là nơi các nhà khoa học được trao trọn vẹn nguồn lực để tập trung vào chuyên môn.

Trong thời gian tới, bên cạnh việc định hình các hướng nghiên cứu mũi nhọn về tính toán lượng tử, mục tiêu lớn nhất của tôi và các cộng sự là biến Lab trở thành cầu nối vững chắc để tiếp tục thu hút, kết nối và đưa thêm nhiều bộ óc xuất sắc từ Mỹ, Nhật hay châu Âu về đầu quân, cùng nhau xây dựng hệ sinh thái công nghệ tự chủ cho nước nhà.”

Viện Quantum AI & Cyber Security (QACI) của Tập đoàn FPT và Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội ký kết hợp tác phát triển nguồn nhân lực công nghệ chiến lược quốc gia.

Xây dựng hệ sinh thái đào tạo chuẩn quốc tế

Nhìn nhận nguồn nhân lực chất lượng cao từ nước ngoài là chìa khóa mang tính quyết định, Tập đoàn FPT đã chủ động đi trước một bước khi thiết lập một hệ sinh thái toàn diện từ phòng Lab nghiên cứu cho đến giảng đường đại học. Không dừng lại ở các bài toán lý thuyết, FPT đang hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam đi cùng nhịp với thế giới bằng những mục tiêu mang tính đột phá về cả hạ tầng kỹ thuật lẫn nền tảng đào tạo.

Đại diện FPT cho biết, mục tiêu lớn nhất của Quantum Lab trong thời gian tới là chủ động phối hợp cùng các đối tác công nghệ hàng đầu để tìm giải pháp đưa máy tính lượng tử (Quantum Computer) về Việt Nam. Đây được kỳ vọng sẽ là một trong những bước tiến góp phần thay đổi hạ tầng công nghệ số và nâng tầm vượt trội năng lực tính toán của quốc gia. Tập đoàn cũng đang hợp tác và bàn bạc với Đại học Bách khoa Hà Nội để phối hợp hướng tới việc thành lập Khoa Công nghệ Lượng tử đầu tiên tại Việt Nam. Sự kết hợp giữa năng lực thực chiến, mạng lưới chuyên gia quốc tế của doanh nghiệp và nền tảng học thuật của ngôi trường công nghệ hàng đầu sẽ là bệ phóng vững chắc, trực tiếp gieo mầm và cung ứng nguồn nhân lực lượng tử chất lượng cao cho quốc gia trong vòng 5 đến 10 năm tới.

Cuộc cách mạng lượng tử đã bắt đầu và thế giới không chờ đợi ai. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt từ cấp cao nhất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng sự tiên phong, nỗ lực của các trường Đại học, các tập đoàn công nghệ lớn và sự hồi hương của các nhân tài gốc Việt trên toàn cầu, Việt Nam hoàn toàn có quyền tự tin vào khát vọng làm chủ công nghệ chiến lược và  bứt phá trong kỷ nguyên lượng tử.

Ảnh: Võ Văn Tuấn